Od czego zależy cena paliwa?

Pytanie „od czego zależy cena paliwa?” zadajemy sobie przede wszystkim wtedy, gdy ceny na stacjach gwałtownie rosną. Zwykle towarzyszy temu „przebicie” jakiejś psychologicznej granicy – tak, jak ostatnio: 5 złotych za litr. Regułą jest też to, że rządzący skupiają się na powodach zewnętrznych, a opozycja na zależnym od władzy opodatkowaniu. Spróbujmy jednak powiedzieć na to pytanie nieco dokładniej. W tej analizie trzeba uwzględnić następujące elementy:

A. Cena ropy naftowej na rykach światowych

Cena ropy zmienia się bardzo dynamicznie. Ograniczając się nawet do czasów najnowszych (XXI wiek), odnajdziemy przynajmniej jeden wielki skok – gdy ropa naftowa potrafiła osiągnąć poziom 145$ za baryłkę w lipcu 2008, żeby już pięć miesięcy później w grudniu 2009 kosztować jedynie 40$! (Na marginesie: proszę zwrócić uwagę, jak trudno jest planować budżet w krajach, dla których eksport tego surowca to główne źródło przychodów budżetowych. Z drugiej strony, wiele państw – importerów – chciałoby mieć taki problem).

wykres ceny ropy (źródło: bankier.pl)

Dziś (czerwiec 2018) jest to ok. 80$ za baryłkę, co przy dolarze na poziomie 3,5 zł. daje ok. 280 zł. Baryłka to ok. 159 litrów. Jeśli to podzielimy tę kwotę przez 159 otrzymamy ok. 1,75 za litr.

Czynniki wpływające na cenę ropy naftowej:

1. podaż – czyli to, ile ropy jest wydobywane i oferowane do sprzedaży (nieprzeznaczane np. na rezerwy kraju wydobywającego).

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że osławiony kartel OPEC (zrzeszający 12 krajów eksportujących ropę naftową) ma tu coraz mniejszy wpływ. Jego siła do spekulacyjnego zmniejszania światowego wydobycia jest już mocno ograniczona. Wynika to chociażby z faktu, że połowa pierwszej dziesiątki największych wydobywców ropy nie należy do OPEC (mniej niż połowa światowego wydobycia jest dokonywana przez członków kartelu). Do tego OPEC jest niejednolity – są tam kraje o sprzecznych interesach (czasem wręcz wrogo do siebie nastawione). Dlatego różnie bywa z rzetelnością dotrzymywania między nimi zobowiązań.

Wiele w sytuacji światowej zmieniła też rewolucja łupkowa w USA, która pozwoliła Stanom Zjednoczonym pozyskiwać gigantyczne ilości ropy naftowej z własnego terytorium.

2. popyt – czyli to, ile gospodarka światowa potrzebuje ropy. Ta wartość ma bardzo słabo zarysowaną tendencję wzrostową.

Zapotrzebowanie w krajach rozwijających się rośnie bardzo szybko. Jest to jednak częściowo kompensowane przez gospodarki rozwinięte, które stosują chociażby coraz bardziej oszczędne silniki i w coraz większym stopniu korzystają z alternatywnych źródeł energii. Dziś światowe zużycie ropy to ok. 100 milionów baryłek dziennie (co daje 184 000 litrów na sekundę – czyli 184 metry sześcienne na sekundę – co oznacza ponad dwa razy więcej niż ilość wody przepływającej w Wiśle przez Kraków!).

3. polityka i katastrofy naturalne
Chyba nikogo nie trzeba przekonywać, że ropa jest niezwykle ważna w polityce światowej. Jej cena zależy więc chociażby od sytuacji w krajach wydobywających (głównie kwestia stabilności na Bliskim Wschodzie). Światowe nastroje wojenne nie są tu też bez znaczenia. Od tego zależy chociażby skłonność państw do gromadzenia zapasów strategicznych tego surowca. Niepokoje mogą także utrudniać dostawy. Do tego dochodzą klęski żywiołowe, które mogą się odbić zarówno na popycie, jak i podaży (niszczenie infrastruktury).

4. Spekulacje finansowe
Rynek ropy w coraz większym stopniu zachowuje się jak rynki finansowe – jest coraz mniej zależny od sfery realnej. Innymi słowy: coraz trudniej wytłumaczyć zmiany ceny w oparciu o wymienione wyżej „obiektywne”, obserwowalne czynniki. Ropa w coraz większym stopniu jest traktowana jako jeden z elementów gry na rynkach finansowych, a te funkcjonują w coraz większym oderwaniu.

cena paliwa

Photo by Markus Spiske on Unsplash

B. Kursy walut

Ropa jest rozliczana w dolarach amerykańskich. Zatem z polskiej perspektywy jest to kolejna zmienna. Kurs tej waluty względem złotego może łagodzić wzrost ceny ropy (co miało miejsce na początku 2018 roku, gdy dolar był relatywnie słaby) lub pogłębiać podwyżki cen (początek 2009 roku, gry ropa wychodziła ze styczniowego dołka).

C. Podatki, rafinerie i dystrybutorzy

W Polsce (podobnie jak w większości krajów Europy), na ostateczną cenę paliwa składają się głównie podatki (nieco ponad 50%). Zatem co składa się na cenę paliwa na polskich stacjach benzynowych? Podział przy cenie ok 5 złotych jest następujący (dla uproszczenia nie rozróżniam benzyny i oleju napędowego).

Co składa się na cenę paliwa 5 zł. za litr?

Co ciekawe, Vat jest naliczany po ówczesnym doliczeniu akcyzy i opłaty paliwowej. Jest to więc piękny przykład podatku od podatku.

 


Wnioski

1. Rząd ma wpływ na cenę paliwa, ale…

Rządy krajów mają ogromny wpływ na cenę paliwa – to one decydują o podatkach (choć nie o wszystkich suwerennie – np. w Unii Europejskiej istnieje wymóg stosowania podstawowych (a nie obniżonych) stawek VAT – co u nas oznacza 23%). Kraje takie jak Polska są jednak praktycznie bezsilne wobec zmian powodowanych wahaniami ceny ropy na rynkach i wynikających z kursu dolara.

2. Inflacja

Cena paliwa jest jednym z podstawowych czynników wpływających na inflację. Dla Polski jest to więc bardzo niebezpieczna sytuacja, gdyż ten podstawowy czynnik makroekonomiczny jest zależny w dużej mierze od tego, na co ani rząd, ani NBP nie mają realnego wpływu.

3. stacje benzynowe mają niewielkie marże i zarabiają na innej działalności

Marże stacji benzynowych są stosunkowo niewielkie (przy tankowaniu 30l paliwa to ok 6 zł.) Nie powinno nikogo więc dziwić, że przeistaczają się w sklepy z rozbudowanymi kawiarniami i fast foodem. Na tej działalności moją znacznie wyższe marże. Samo tankowanie jest więc raczej pretekstem – sposobem przyciągnięcia klienta na kawę i hot-doga.

A jak cena paliwa kształtuje się w innych europejskich krajach?

Paliwo w Polsce jest bardzo tanie na tle innych europejskich krajów. Pod warunkiem, że spojrzymy jedynie na ceny, a nie odniesiemy ich do siły nabywczej.

https://www.e-petrol.pl/ (dane z 23 maja 2018)

Bartłomiej Biga

Bookmark the permalink.

1
Dodaj komentarz

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
MMM Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
MMM
Gość
MMM

Sama wielkość wydobycia kartelu OPEC względem reszty świata jest wciąż słabym predyktorem siły monopolistycznej. OPEC wciąż odgrywa olbrzymią rolę na rynku ropy, przede wszystkim ze względu na niższe koszty wydobycia niż pozostali dostawcy ropy na rynek światowy. Podaż tych drugich jest bardzo nieelastyczna, przynajmniej w krótkim okresie, a ten nas interesuje. Każda obniżka wydobycia przez OPEC powoduje silną podwyżkę cen, przy czym sam OPEC na tym w zależności od sytuacji zyskuje, nie traci lub traci niewiele.

Poniższy artykuł pokazuje to empirycznie:
https://www.investopedia.com/articles/investing/012216/how-opec-and-nonopec-production-affects-oil-prices.asp